Góc nhìn nghiệp vụ · Hub2S
Tính giá thành sản xuất theo Thông tư 99: Quy định và cách hạch toán
Cùng một khoản chi phí phát sinh tại nhà máy, phần nào được đưa vào giá trị sản phẩm, phần nào phải ghi nhận ngay trong kỳ? Câu trả lời ảnh hưởng trực tiếp đến hàng tồn kho, giá vốn và cách doanh nghiệp nhìn nhận hiệu quả sản xuất.
Trả lời nhanh
Thông tư 99 yêu cầu tách chi phí được tính vào sản phẩm với chi phí phải ghi vào giá vốn trong kỳ. Chi phí sản xuất chung cố định được phân bổ theo công suất bình thường. Nếu áp dụng chi phí chuẩn, doanh nghiệp cần thường xuyên rà soát mức sử dụng vật liệu, nhân công và hiệu suất sản xuất.
1. Thông tư 99 thay đổi gì trong bài toán giá thành sản xuất?
Một phân xưởng ít đơn hàng vẫn phải trả tiền thuê, duy trì máy móc và bộ phận quản lý. Nếu chia toàn bộ các khoản này cho số sản phẩm làm ra trong tháng, giá thành mỗi sản phẩm sẽ tăng khi sản lượng giảm. Cách tính đó có thể khiến chi phí do nhà máy hoạt động dưới công suất bị đưa vào giá trị hàng tồn kho, thay vì ghi nhận vào chi phí của kỳ.
Đây là lý do doanh nghiệp cần phân biệt tổng chi phí phát sinh với chi phí được tính vào giá thành sản xuất. Có chứng từ và đã ghi nhận chi phí chưa đồng nghĩa với việc toàn bộ khoản đó được đưa vào giá trị sản phẩm.
1.1. Thời điểm áp dụng và phạm vi bài viết
Thông tư 99/2025/TT-BTC được ban hành ngày 27/10/2025, có hiệu lực từ ngày 01/01/2026 và áp dụng cho năm tài chính bắt đầu từ hoặc sau ngày này. Thông tư thay thế Thông tư 200/2014/TT-BTC và các văn bản liên quan được liệt kê tại Điều 31, có ngoại lệ chuyển tiếp đối với một số nội dung kế toán cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước.
Bài viết tập trung vào doanh nghiệp sản xuất áp dụng chế độ kế toán theo Thông tư 99, với cách theo dõi nguyên vật liệu trực tiếp tại tài khoản (TK) 621, nhân công trực tiếp tại TK 622, chi phí sản xuất chung tại TK 627 và tập hợp chi phí để tính giá thành tại TK 154. Những nội dung riêng của xây lắp, nông nghiệp hoặc ngành có chế độ đặc thù cần được xem xét theo hướng dẫn tương ứng. Hướng dẫn của Bộ Tài chính về thời điểm áp dụng.
1.2. Phân biệt nội dung bổ sung và nguyên tắc được kế thừa
| Nội dung | Cách hiểu khi áp dụng Thông tư 99 |
|---|---|
| Phương pháp chi phí chuẩn | Doanh nghiệp có thêm phương pháp chi phí chuẩn để lựa chọn khi xác định giá trị hàng xuất kho và tồn kho. Căn cứ tại khoản 9 điểm đ, phần Nguyên tắc kế toán hàng tồn kho, Phụ lục II. |
| TK 155 | Đổi tên từ “Thành phẩm” thành “Sản phẩm”; hướng dẫn nêu rõ sản phẩm bao gồm thành phẩm và bán thành phẩm. |
| TK 6275 | Bổ sung tài khoản “Thuế, phí, lệ phí” để theo dõi các khoản thuộc nhóm này liên quan trực tiếp đến phân xưởng, bộ phận sản xuất. Không đưa mọi khoản thuế, phí của doanh nghiệp vào TK 6275. |
| Công suất bình thường và chi phí trên mức bình thường | Đã được hướng dẫn trong Thông tư 200. Thông tư 99 tiếp tục quy định việc phân bổ chi phí cố định và loại chi phí trên mức bình thường khỏi giá trị sản phẩm. |
Khi chuyển sang Thông tư 99, doanh nghiệp cần kiểm tra lại cách tính giá thành đang dùng: đã tách chi phí cố định và biến đổi chưa, đã xác định công suất bình thường chưa, và phần chi phí không được đưa vào sản phẩm đang được hạch toán ở đâu. Không nên hiểu rằng từ năm 2026 mới phải tách chi phí sản xuất chung cố định không phân bổ hoặc mới phải xử lý chi phí nguyên vật liệu, nhân công trên mức bình thường. Đối chiếu tại Thông tư 200, Điều 27, 28 và 87; các nội dung hiện hành xem Thông tư 99 và Phụ lục II trên Công báo.
2. Giá thành sản xuất gồm những khoản nào?
Giá thành sản xuất là chi phí để sản xuất sản phẩm, sau khi đã loại những khoản không được tính vào giá trị sản phẩm. Theo hướng dẫn TK 155 tại Phụ lục II, chi phí được tính vào giá thành gồm nguyên liệu, vật liệu trực tiếp; nhân công trực tiếp; chi phí sản xuất chung và chi phí có liên quan trực tiếp khác đến việc sản xuất sản phẩm.
Chi phí phát sinh trong tháng có thể liên quan đến cả sản phẩm đã hoàn thành và sản phẩm còn đang làm. Chẳng hạn, trong một ví dụ giả định, phân xưởng đã lắp xong 10 máy nhưng còn 2 máy chưa hoàn thiện. Kế toán cần xác định chi phí của 2 máy đang làm để tiếp tục theo dõi tại TK 154, thay vì cộng toàn bộ vào giá thành của 10 máy đã hoàn thành. Khi tính giá thành, còn phải xét chi phí dở dang đầu kỳ và các khoản làm giảm chi phí, nếu có.
2.1. Chi phí sản xuất chung cố định và biến đổi
Chi phí sản xuất chung được theo dõi tại TK 627, chi tiết theo phân xưởng, bộ phận, tổ, đội sản xuất và phân biệt hai nhóm có cách phân bổ khác nhau:
Chi phí sản xuất chung cố định
Là chi phí thường không tăng, giảm theo số sản phẩm làm ra. Ví dụ giả định: hợp đồng thuê xưởng quy định một mức tiền thuê mỗi tháng; dù tháng đó sản xuất ít hơn, doanh nghiệp vẫn phải trả mức này. Phần được tính vào sản phẩm phải xác định theo công suất bình thường.
Chi phí sản xuất chung biến đổi
Là chi phí thường tăng khi sản xuất nhiều hơn và giảm khi sản xuất ít hơn, chẳng hạn vật liệu phụ dùng chung cho phân xưởng. Chi phí thực tế thuộc mức bình thường được phân bổ vào sản phẩm; phần phát sinh trên mức bình thường phải được tách ra để xử lý.
Khi phân loại, cần xem hợp đồng, cách tính tiền và mức sử dụng thực tế. Ví dụ giả định: một hợp đồng dịch vụ quy định phí cố định mỗi tháng và phí bổ sung theo số giờ máy hoạt động. Kế toán cần tách hai phần này để phân bổ phù hợp, thay vì xếp toàn bộ hóa đơn vào một nhóm chỉ dựa vào tên dịch vụ.
2.2. Những khoản không được đưa vào giá gốc sản phẩm
Theo hướng dẫn TK 155, chi phí nguyên vật liệu, nhân công và chi phí sản xuất, kinh doanh khác phát sinh trên mức bình thường không được tính vào giá gốc sản phẩm. Chi phí bán hàng và chi phí quản lý doanh nghiệp cũng không thuộc giá thành sản xuất. Chi phí bảo quản hàng tồn kho nhìn chung bị loại, trừ trường hợp cần thiết cho quá trình sản xuất tiếp theo hoặc được phép theo Chuẩn mực kế toán số 02 về hàng tồn kho.
Chi phí sản xuất chung cố định không phân bổ do sản xuất dưới công suất bình thường cũng được ghi nhận vào giá vốn trong kỳ. Cần phân biệt khoản này với chi phí do tiêu hao bất thường. Ví dụ giả định: linh kiện hỏng do một sự cố gây ra chi phí trên mức bình thường là một trường hợp; tiền thuê xưởng không phân bổ hết vì sản xuất ít hơn công suất bình thường là trường hợp khác. Cả hai đều có thể làm tăng giá vốn trong kỳ, nhưng nguyên nhân và cách xác định số tiền khác nhau.
Căn cứ: Phụ lục II, TK 155 khoản 1 điểm b, c; TK 627 khoản 1 điểm đ; TK 632 khoản 1 điểm d. Công báo số 1567 + 1568, trang 26–28 và Công báo số 1573 + 1574, phần TK 627, 632.
3. Công suất bình thường quyết định phân bổ chi phí cố định ra sao?
Công suất bình thường là số lượng sản phẩm đạt được ở mức trung bình trong điều kiện sản xuất bình thường. Để xác định mức này, doanh nghiệp cần xem xét khả năng sản xuất thực tế của phân xưởng và điều kiện vận hành. Không mặc định lấy mức tối đa ghi trên thông số máy, cũng không thay đổi công suất bình thường chỉ vì kế hoạch bán hàng tháng này thấp hơn tháng trước.
Khi sản lượng thực tế thấp hơn công suất bình thường, chi phí cố định được phân bổ trên cơ sở công suất bình thường; phần không phân bổ đưa vào TK 632. Khi sản lượng đạt hoặc vượt công suất bình thường, chi phí cố định thực tế được phân bổ cho sản lượng thực tế. Tổng chi phí cố định được phân bổ không vượt quá số thực tế phát sinh.
Ví dụ giả định: Phân xưởng hoạt động ở mức 80%
Chi phí sản xuất chung cố định thực tế trong tháng là 100 triệu đồng. Công suất bình thường là 2.000 sản phẩm đồng nhất; sản lượng thực tế là 1.600 sản phẩm. Giả định không có chi phí bất thường khác, không có dở dang và toàn bộ chi phí cố định đang xét phục vụ nhóm sản phẩm này.
Mức phân bổ = 100.000.000 ÷ 2.000 = 50.000 đồng/sản phẩm
1.600 sản phẩm × 50.000 đồng. Đây là phần chi phí cố định được tính vào chi phí sản xuất sản phẩm.
100 triệu − 80 triệu. Phần không phân bổ được ghi nhận vào giá vốn trong kỳ.
Ví dụ giả định · Đơn vị: triệu đồng
TK 627Chi phí sản xuất chung
TK 154Chi phí sản xuất, kinh doanh dở dang
TK 632Giá vốn hàng bán
(1) Chi phí được phân bổ: 1.600 × 50.000 đồng = 80 triệu đồng. (2) Chi phí cố định không phân bổ: 100 − 80 = 20 triệu đồng. Sơ đồ chỉ thể hiện các phát sinh trong ví dụ, chưa thể hiện nhập kho sản phẩm và kết chuyển xác định kết quả kinh doanh.
Nếu phân xưởng sản xuất 2.500 sản phẩm với cùng chi phí cố định thực tế 100 triệu đồng, chi phí cố định bình quân phân bổ sẽ là 40.000 đồng/sản phẩm. Tổng chi phí phân bổ vẫn là 100 triệu đồng.
Với nhà máy sản xuất nhiều loại hàng, chia chi phí theo số lượng có thể chưa hợp lý. Ví dụ giả định: một sản phẩm cần 1 giờ máy, sản phẩm khác cần 5 giờ máy. Nếu phân bổ cùng một mức chi phí máy cho mỗi sản phẩm, kết quả sẽ khó phản ánh mức sử dụng máy của từng loại. Doanh nghiệp có thể xem xét giờ máy làm cơ sở phân bổ, nhưng phải xác định được mức giờ máy tương ứng với công suất bình thường và dùng cách tính nhất quán. Đây là đề xuất tổ chức quản trị, không phải yêu cầu mọi doanh nghiệp đều phải phân bổ theo giờ máy.
Doanh nghiệp có thể tính trước mức chi phí phân bổ cho mỗi sản phẩm để lập kế hoạch. Ví dụ giả định: đầu tháng dự kiến chi phí cố định là 100 triệu đồng, nhưng cuối tháng thực tế phát sinh 110 triệu đồng. Khi tính giá thành và lập báo cáo kế toán, kế toán phải đối chiếu khoản chênh lệch 10 triệu đồng và xử lý theo chính sách đang áp dụng; không giữ nguyên số dự toán mà bỏ qua chi phí thực tế.
Căn cứ: Phụ lục II, TK 627 khoản 1 điểm đ; TK 154 khoản 6 điểm c, d; TK 155 khoản 1 điểm b.
4. Chi phí chuẩn, BOM và chi phí vượt mức bình thường
4.1. Chi phí chuẩn được xây dựng từ những dữ liệu nào?
Thông tư 99 cho phép doanh nghiệp lựa chọn phương pháp chi phí chuẩn. Với phương pháp này, doanh nghiệp xây dựng mức chi phí dựa trên lượng nguyên vật liệu, công cụ dụng cụ, nhân công và hiệu suất sử dụng các nguồn lực trong điều kiện bình thường. Doanh nghiệp phải thường xuyên xem lại những cơ sở này và điều chỉnh khi cần để phù hợp với điều kiện sản xuất hiện tại.
Trên hệ thống ERP, BOM (Bộ định mức sản phẩm) là danh sách nguyên vật liệu và số lượng cần để sản xuất một sản phẩm. Để xây dựng chi phí chuẩn phục vụ quản trị, doanh nghiệp còn cần xác định thời gian thực hiện công đoạn, đơn giá nhân công và cách phân bổ chi phí chung theo công suất bình thường.
Ví dụ giả định: BOM quy định một chiếc bàn cần 0,05 m³ gỗ. Thông tin đó giúp xác định lượng gỗ dự kiến, nhưng chưa cho biết cần bao nhiêu giờ gia công hay mỗi chiếc bàn chịu bao nhiêu chi phí chung. Khi thay đổi thiết kế hoặc quy trình gia công, doanh nghiệp cần xem lại cả lượng vật liệu và thời gian sản xuất, thay vì tiếp tục dùng định mức cũ. Thông tư không bắt buộc mọi doanh nghiệp phải dùng phương pháp chi phí chuẩn hoặc một phần mềm BOM cụ thể.
Căn cứ: Phụ lục II, phần Nguyên tắc kế toán hàng tồn kho, khoản 9 điểm đ. Công báo số 1565 + 1566, trang 94.
4.2. Vượt BOM cần phân tích nguyên nhân trước khi hạch toán
Một lệnh sản xuất dùng vật tư nhiều hơn BOM có thể do hao hụt bất thường, định mức chưa cập nhật, thay đổi thiết kế sản phẩm hoặc ghi nhận sai số lượng. Cần kiểm tra nguyên nhân trước khi quyết định hạch toán. Ví dụ giả định: lượng gỗ sử dụng vẫn đúng định mức nhưng giá gỗ mua vào tăng, làm chi phí sản phẩm tăng. Khoản tăng do giá mua này không tự chứng minh rằng phân xưởng đã sử dụng vật liệu vượt mức bình thường.
Kế toán và bộ phận sản xuất cần đối chiếu lượng sử dụng thực tế với định mức còn phù hợp, kiểm tra nguyên nhân và chứng từ liên quan. Nếu đã xác định khoản chi là lãng phí trên mức bình thường, việc người quản lý phê duyệt khoản chi đó không làm thay đổi nguyên tắc loại khoản này khỏi giá trị sản phẩm.
Quy định kế toán sử dụng tiêu chí “vượt trên mức bình thường”. Không nên thiết kế quy tắc tự động chuyển toàn bộ phần vượt BOM sang TK 632 chỉ dựa vào một phép so sánh số lượng hoặc số tiền.
4.3. Ví dụ hạch toán chi phí nguyên vật liệu bất thường
Ví dụ giả định: doanh nghiệp hoàn thành 10 máy tính xách tay. Chi phí nguyên vật liệu trực tiếp thực tế là 105 triệu đồng, trong đó đã xác định 5 triệu đồng là tổn thất linh kiện trên mức bình thường, không có khoản bồi thường hoặc thu hồi. Chi phí nhân công trực tiếp là 20 triệu đồng, toàn bộ thuộc mức bình thường. Ví dụ giản lược không xét chi phí sản xuất chung và không có sản phẩm dở dang.
Ví dụ giả định · Đơn vị: triệu đồng · Không có dở dang, chưa bán sản phẩm
TK 621Chi phí nguyên liệu, vật liệu trực tiếp
TK 622Chi phí nhân công trực tiếp
KẾT CHUYỂN CHI PHÍ VÀ NHẬP KHO SẢN PHẨM ↓
TK 154Chi phí sản xuất, kinh doanh dở dang
TK 155Sản phẩm
TK 632Giá vốn hàng bán
Các số (1)–(4) nối hai bên của cùng một bút toán. Giá thành nhập kho: 120 triệu đồng ÷ 10 máy = 12 triệu đồng/máy. Chi phí NVL bất thường 5 triệu đồng được ghi nhận vào TK 632 trong kỳ. Sơ đồ chưa thể hiện bút toán bán hàng và kết chuyển TK 632 sang TK 911.
Giá thành nhập kho trong ví dụ là 12 triệu đồng/máy. Khoản 5 triệu đồng chi phí bất thường đã vào kết quả kinh doanh trong kỳ qua TK 632, kể cả khi 10 máy chưa được bán. Trường hợp có bồi thường, phế liệu thu hồi hoặc tổn thất chờ xác định trách nhiệm, cần xử lý theo hồ sơ và hướng dẫn tương ứng trước khi xác định khoản chi phí cuối cùng doanh nghiệp phải chịu.
Căn cứ: Phụ lục II, TK 621 khoản 1 điểm e và khoản 3 điểm d, e; TK 622 khoản 1 điểm đ và khoản 3 điểm e; TK 632 khoản 1 điểm d.
5. Luồng tập hợp và hạch toán giá thành sản xuất
Trước hết, doanh nghiệp cần xác định sẽ tính giá thành cho từng sản phẩm, từng đơn hàng hay từng lệnh sản xuất. Sau đó, kế toán tập hợp chi phí cho từng đối tượng này, tách phần không được tính vào sản phẩm và xác định chi phí của sản phẩm còn đang làm. Bảng dưới đây trình bày các bút toán chính, từ xuất vật tư để sản xuất đến nhập kho và bán sản phẩm.
| Bước nghiệp vụ | Bút toán khái quát | Căn cứ cần có |
|---|---|---|
| Xuất nguyên vật liệu trực tiếp | Nợ TK 621 / Có TK 152 | Phiếu xuất vật tư; sản phẩm hoặc lệnh sản xuất sử dụng vật tư; giá trị xuất kho. |
| Ghi nhận nhân công trực tiếp | Nợ TK 622 / Có TK 334, 338 | Bảng lương, các khoản trích theo lương; giờ công hoặc cơ sở phân bổ cho từng sản phẩm, lệnh sản xuất. |
| Tập hợp chi phí sản xuất chung | Nợ TK 627 / Có các TK 111, 112, 152, 214, 331, 334, 338… | Hóa đơn, bảng khấu hao hoặc chứng từ liên quan; phân xưởng phát sinh; phần chi phí cố định và biến đổi. |
| Kết chuyển phần được tính vào sản phẩm | Nợ TK 154 / Có các TK 621, 622, 627 | Bảng tập hợp chi phí theo sản phẩm, lệnh sản xuất; bảng phân bổ chi phí chung; số tiền trên mức bình thường đã được tách riêng. |
| Ghi nhận phần không được tính vào sản phẩm | Nợ TK 632 / Có TK 621, 622, 627 tương ứng | Hồ sơ xác định chi phí trên mức bình thường; bảng tính chi phí cố định không phân bổ. Nếu chi phí đã chuyển vào TK 154, cần kiểm tra và điều chỉnh từ tài khoản đã ghi nhận, tránh hạch toán trùng. |
| Nhập kho sản phẩm hoàn thành | Nợ TK 155 / Có TK 154 | Phiếu nhập kho sản phẩm hoàn thành và bảng tính giá thành; chi phí của sản phẩm còn đang làm tiếp tục theo dõi tại TK 154. |
| Ghi nhận giá vốn khi bán sản phẩm | Nợ TK 632 / Có TK 155 | Giá trị sản phẩm xuất bán, tách biệt với khoản đã ghi trực tiếp vào TK 632 trong kỳ. |
Thuế GTGT đầu vào được khấu trừ, nếu có, được theo dõi riêng theo quy định. Bảng trên giản lược phần thuế để tập trung vào giá thành. Việc một khoản đã hạch toán vào TK 632 cũng không tự quyết định khoản đó được trừ khi tính thuế thu nhập doanh nghiệp; chính sách thuế phải được xem xét riêng.
Trong tháng, doanh nghiệp có thể nhập sản phẩm vào kho theo giá tạm tính để tiếp tục giao hàng. Theo hướng dẫn TK 155, cuối kỳ kế toán vẫn phải tính giá thành thực tế và xác định chênh lệch để tính đúng giá trị sản phẩm nhập, xuất kho. Ví dụ giả định: 10 sản phẩm được nhập kho theo giá tạm tính 100 triệu đồng, sau đó xác định giá thành thực tế là 110 triệu đồng. Kế toán cần xử lý chênh lệch 10 triệu đồng, có xét phần sản phẩm đã xuất bán và phần còn tồn kho.
Căn cứ: Phụ lục II, TK 154 khoản 6; TK 155 khoản 1 điểm e và khoản 3; hướng dẫn TK 621, 622, 627, 632. Nội dung thuế phân biệt theo phần Nguyên tắc kế toán các khoản chi phí, khoản 5.
6. Từ yêu cầu kế toán đến bài toán giá thành quản trị trên Odoo
Kế toán cần xác định đúng giá trị sản phẩm và chi phí phải ghi nhận trong kỳ. Người quản lý còn cần biết vì sao giá thành tăng: nguyên liệu mua vào đắt hơn, phân xưởng dùng nhiều vật tư hơn dự kiến hay sản lượng thấp làm một phần chi phí cố định không được phân bổ vào sản phẩm.
Ví dụ giả định: hai tháng có cùng tổng chi phí sản xuất nhưng sản lượng hoàn thành khác nhau. Chỉ so sánh giá thành bình quân sẽ chưa cho biết tháng sau sử dụng vật tư kém hiệu quả hơn hay đơn giản là có ít đơn hàng. Muốn giải thích được, doanh nghiệp cần xem riêng lượng vật tư sử dụng, giá vật tư, thời gian sản xuất và chi phí cố định không phân bổ.
Hub2S phát triển ứng dụng Production Costing – Tính giá thành sản xuất trên Odoo để phục vụ bài toán này: tính giá thành gắn với yêu cầu kế toán theo Thông tư 99 và cung cấp cơ sở phân tích chi phí cho quản lý nội bộ.
Trước khi áp dụng phần mềm, doanh nghiệp cần thống nhất tính giá thành theo sản phẩm hay từng lệnh sản xuất, lấy số liệu nào để tính công suất bình thường và ai xác nhận khoản tiêu hao vượt mức. Chẳng hạn, nếu định mức vật liệu chưa cập nhật sau khi đổi thiết kế, phần mềm có thể chỉ ra chênh lệch nhưng doanh nghiệp vẫn cần kiểm tra nguyên nhân trước khi hạch toán.
Trong bài tiếp theo, Hub2S sẽ giới thiệu cụ thể giải pháp Production Costing trên Odoo: số liệu cần chuẩn bị, cách tập hợp và phân bổ chi phí, cùng cách đối chiếu kết quả tính giá thành với sổ kế toán. Bài viết sẽ đi vào ví dụ để doanh nghiệp có thể đánh giá cách áp dụng cho quy trình của mình.
7. Câu hỏi thường gặp về tính giá thành theo Thông tư 99
Thông tư 99 có bắt buộc doanh nghiệp sản xuất sử dụng phương pháp chi phí chuẩn không?
Không. Doanh nghiệp được lựa chọn phương pháp chi phí chuẩn khi phù hợp với hoạt động sản xuất và chính sách kế toán. Nếu áp dụng, cần xây dựng định mức sử dụng vật liệu, nhân công và hiệu suất sản xuất có căn cứ, đồng thời thường xuyên rà soát để điều chỉnh khi điều kiện thực tế thay đổi.
Có được phân bổ toàn bộ chi phí cố định khi nhà máy sản xuất dưới công suất bình thường?
Không. Khi sản lượng thấp hơn công suất bình thường, phần chi phí cố định được tính vào sản phẩm phải xác định theo công suất bình thường. Phần còn lại ghi nhận vào giá vốn trong kỳ, như khoản 20 triệu đồng trong ví dụ tại mục 3.
Mọi khoản vượt BOM có phải hạch toán vào TK 632?
Không thể kết luận chỉ từ chênh lệch BOM. Cần kiểm tra định mức còn phù hợp không, dữ liệu có đúng không và nguyên nhân phát sinh. Chi phí được xác định vượt trên mức bình thường phải xử lý theo quy định, kể cả khi có phê duyệt nội bộ.
Sản phẩm chưa bán thì chi phí bất thường có được giữ trong tồn kho không?
Chi phí nguyên vật liệu, nhân công trực tiếp trên mức bình thường và chi phí sản xuất chung cố định không phân bổ phải được ghi nhận vào giá vốn trong kỳ theo hướng dẫn TK 632, kể cả khi sản phẩm chưa được xác định là tiêu thụ.
Doanh nghiệp cần chuẩn bị gì trước khi triển khai tính giá thành trên Odoo?
Doanh nghiệp cần xác định tính giá thành theo sản phẩm hay lệnh sản xuất, ai cập nhật định mức và căn cứ nào dùng để phân bổ chi phí chung. Khi kiểm tra giải pháp, nên dùng ví dụ có sản xuất dưới công suất, tiêu hao bất thường và sản phẩm dở dang để đối chiếu số tiền vào TK 154, TK 155 và TK 632.
Rà soát bài toán giá thành của doanh nghiệp
Nếu doanh nghiệp đang tính giá thành bằng Excel hoặc chưa đối chiếu được chi phí theo lệnh sản xuất với số liệu kế toán trên Odoo, hãy trao đổi với Hub2S về cách đang tính và những khoản chênh lệch cần làm rõ.
Trao đổi với Hub2S →Góc nhìn nghiệp vụ · Hub2S
Tính giá thành sản xuất theo Thông tư 99: Quy định và cách hạch toán
Cùng một khoản chi phí phát sinh tại nhà máy, phần nào được đưa vào giá trị sản phẩm, phần nào phải ghi nhận ngay trong kỳ? Câu trả lời ảnh hưởng trực tiếp đến hàng tồn kho, giá vốn và cách doanh nghiệp nhìn nhận hiệu quả sản xuất.
Trả lời nhanh
Thông tư 99 yêu cầu tách chi phí được tính vào sản phẩm với chi phí phải ghi vào giá vốn trong kỳ. Chi phí sản xuất chung cố định được phân bổ theo công suất bình thường. Nếu áp dụng chi phí chuẩn, doanh nghiệp cần thường xuyên rà soát mức sử dụng vật liệu, nhân công và hiệu suất sản xuất.
1. Thông tư 99 thay đổi gì trong bài toán giá thành sản xuất?
Một phân xưởng ít đơn hàng vẫn phải trả tiền thuê, duy trì máy móc và bộ phận quản lý. Nếu chia toàn bộ các khoản này cho số sản phẩm làm ra trong tháng, giá thành mỗi sản phẩm sẽ tăng khi sản lượng giảm. Cách tính đó có thể khiến chi phí do nhà máy hoạt động dưới công suất bị đưa vào giá trị hàng tồn kho, thay vì ghi nhận vào chi phí của kỳ.
Đây là lý do doanh nghiệp cần phân biệt tổng chi phí phát sinh với chi phí được tính vào giá thành sản xuất. Có chứng từ và đã ghi nhận chi phí chưa đồng nghĩa với việc toàn bộ khoản đó được đưa vào giá trị sản phẩm.
1.1. Thời điểm áp dụng và phạm vi bài viết
Thông tư 99/2025/TT-BTC được ban hành ngày 27/10/2025, có hiệu lực từ ngày 01/01/2026 và áp dụng cho năm tài chính bắt đầu từ hoặc sau ngày này. Thông tư thay thế Thông tư 200/2014/TT-BTC và các văn bản liên quan được liệt kê tại Điều 31, có ngoại lệ chuyển tiếp đối với một số nội dung kế toán cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước.
Bài viết tập trung vào doanh nghiệp sản xuất áp dụng chế độ kế toán theo Thông tư 99, với cách theo dõi nguyên vật liệu trực tiếp tại tài khoản (TK) 621, nhân công trực tiếp tại TK 622, chi phí sản xuất chung tại TK 627 và tập hợp chi phí để tính giá thành tại TK 154. Những nội dung riêng của xây lắp, nông nghiệp hoặc ngành có chế độ đặc thù cần được xem xét theo hướng dẫn tương ứng. Hướng dẫn của Bộ Tài chính về thời điểm áp dụng.
1.2. Phân biệt nội dung bổ sung và nguyên tắc được kế thừa
| Nội dung | Cách hiểu khi áp dụng Thông tư 99 |
|---|---|
| Phương pháp chi phí chuẩn | Doanh nghiệp có thêm phương pháp chi phí chuẩn để lựa chọn khi xác định giá trị hàng xuất kho và tồn kho. Căn cứ tại khoản 9 điểm đ, phần Nguyên tắc kế toán hàng tồn kho, Phụ lục II. |
| TK 155 | Đổi tên từ “Thành phẩm” thành “Sản phẩm”; hướng dẫn nêu rõ sản phẩm bao gồm thành phẩm và bán thành phẩm. |
| TK 6275 | Bổ sung tài khoản “Thuế, phí, lệ phí” để theo dõi các khoản thuộc nhóm này liên quan trực tiếp đến phân xưởng, bộ phận sản xuất. Không đưa mọi khoản thuế, phí của doanh nghiệp vào TK 6275. |
| Công suất bình thường và chi phí trên mức bình thường | Đã được hướng dẫn trong Thông tư 200. Thông tư 99 tiếp tục quy định việc phân bổ chi phí cố định và loại chi phí trên mức bình thường khỏi giá trị sản phẩm. |
Khi chuyển sang Thông tư 99, doanh nghiệp cần kiểm tra lại cách tính giá thành đang dùng: đã tách chi phí cố định và biến đổi chưa, đã xác định công suất bình thường chưa, và phần chi phí không được đưa vào sản phẩm đang được hạch toán ở đâu. Không nên hiểu rằng từ năm 2026 mới phải tách chi phí sản xuất chung cố định không phân bổ hoặc mới phải xử lý chi phí nguyên vật liệu, nhân công trên mức bình thường. Đối chiếu tại Thông tư 200, Điều 27, 28 và 87; các nội dung hiện hành xem Thông tư 99 và Phụ lục II trên Công báo.
2. Giá thành sản xuất gồm những khoản nào?
Giá thành sản xuất là chi phí để sản xuất sản phẩm, sau khi đã loại những khoản không được tính vào giá trị sản phẩm. Theo hướng dẫn TK 155 tại Phụ lục II, chi phí được tính vào giá thành gồm nguyên liệu, vật liệu trực tiếp; nhân công trực tiếp; chi phí sản xuất chung và chi phí có liên quan trực tiếp khác đến việc sản xuất sản phẩm.
Chi phí phát sinh trong tháng có thể liên quan đến cả sản phẩm đã hoàn thành và sản phẩm còn đang làm. Chẳng hạn, trong một ví dụ giả định, phân xưởng đã lắp xong 10 máy nhưng còn 2 máy chưa hoàn thiện. Kế toán cần xác định chi phí của 2 máy đang làm để tiếp tục theo dõi tại TK 154, thay vì cộng toàn bộ vào giá thành của 10 máy đã hoàn thành. Khi tính giá thành, còn phải xét chi phí dở dang đầu kỳ và các khoản làm giảm chi phí, nếu có.
2.1. Chi phí sản xuất chung cố định và biến đổi
Chi phí sản xuất chung được theo dõi tại TK 627, chi tiết theo phân xưởng, bộ phận, tổ, đội sản xuất và phân biệt hai nhóm có cách phân bổ khác nhau:
Chi phí sản xuất chung cố định
Là chi phí thường không tăng, giảm theo số sản phẩm làm ra. Ví dụ giả định: hợp đồng thuê xưởng quy định một mức tiền thuê mỗi tháng; dù tháng đó sản xuất ít hơn, doanh nghiệp vẫn phải trả mức này. Phần được tính vào sản phẩm phải xác định theo công suất bình thường.
Chi phí sản xuất chung biến đổi
Là chi phí thường tăng khi sản xuất nhiều hơn và giảm khi sản xuất ít hơn, chẳng hạn vật liệu phụ dùng chung cho phân xưởng. Chi phí thực tế thuộc mức bình thường được phân bổ vào sản phẩm; phần phát sinh trên mức bình thường phải được tách ra để xử lý.
Khi phân loại, cần xem hợp đồng, cách tính tiền và mức sử dụng thực tế. Ví dụ giả định: một hợp đồng dịch vụ quy định phí cố định mỗi tháng và phí bổ sung theo số giờ máy hoạt động. Kế toán cần tách hai phần này để phân bổ phù hợp, thay vì xếp toàn bộ hóa đơn vào một nhóm chỉ dựa vào tên dịch vụ.
2.2. Những khoản không được đưa vào giá gốc sản phẩm
Theo hướng dẫn TK 155, chi phí nguyên vật liệu, nhân công và chi phí sản xuất, kinh doanh khác phát sinh trên mức bình thường không được tính vào giá gốc sản phẩm. Chi phí bán hàng và chi phí quản lý doanh nghiệp cũng không thuộc giá thành sản xuất. Chi phí bảo quản hàng tồn kho nhìn chung bị loại, trừ trường hợp cần thiết cho quá trình sản xuất tiếp theo hoặc được phép theo Chuẩn mực kế toán số 02 về hàng tồn kho.
Chi phí sản xuất chung cố định không phân bổ do sản xuất dưới công suất bình thường cũng được ghi nhận vào giá vốn trong kỳ. Cần phân biệt khoản này với chi phí do tiêu hao bất thường. Ví dụ giả định: linh kiện hỏng do một sự cố gây ra chi phí trên mức bình thường là một trường hợp; tiền thuê xưởng không phân bổ hết vì sản xuất ít hơn công suất bình thường là trường hợp khác. Cả hai đều có thể làm tăng giá vốn trong kỳ, nhưng nguyên nhân và cách xác định số tiền khác nhau.
Căn cứ: Phụ lục II, TK 155 khoản 1 điểm b, c; TK 627 khoản 1 điểm đ; TK 632 khoản 1 điểm d. Công báo số 1567 + 1568, trang 26–28 và Công báo số 1573 + 1574, phần TK 627, 632.
3. Công suất bình thường quyết định phân bổ chi phí cố định ra sao?
Công suất bình thường là số lượng sản phẩm đạt được ở mức trung bình trong điều kiện sản xuất bình thường. Để xác định mức này, doanh nghiệp cần xem xét khả năng sản xuất thực tế của phân xưởng và điều kiện vận hành. Không mặc định lấy mức tối đa ghi trên thông số máy, cũng không thay đổi công suất bình thường chỉ vì kế hoạch bán hàng tháng này thấp hơn tháng trước.
Khi sản lượng thực tế thấp hơn công suất bình thường, chi phí cố định được phân bổ trên cơ sở công suất bình thường; phần không phân bổ đưa vào TK 632. Khi sản lượng đạt hoặc vượt công suất bình thường, chi phí cố định thực tế được phân bổ cho sản lượng thực tế. Tổng chi phí cố định được phân bổ không vượt quá số thực tế phát sinh.
Ví dụ giả định: Phân xưởng hoạt động ở mức 80%
Chi phí sản xuất chung cố định thực tế trong tháng là 100 triệu đồng. Công suất bình thường là 2.000 sản phẩm đồng nhất; sản lượng thực tế là 1.600 sản phẩm. Giả định không có chi phí bất thường khác, không có dở dang và toàn bộ chi phí cố định đang xét phục vụ nhóm sản phẩm này.
Mức phân bổ = 100.000.000 ÷ 2.000 = 50.000 đồng/sản phẩm
1.600 sản phẩm × 50.000 đồng. Đây là phần chi phí cố định được tính vào chi phí sản xuất sản phẩm.
100 triệu − 80 triệu. Phần không phân bổ được ghi nhận vào giá vốn trong kỳ.
Ví dụ giả định · Đơn vị: triệu đồng
TK 627Chi phí sản xuất chung
TK 154Chi phí sản xuất, kinh doanh dở dang
TK 632Giá vốn hàng bán
(1) Chi phí được phân bổ: 1.600 × 50.000 đồng = 80 triệu đồng. (2) Chi phí cố định không phân bổ: 100 − 80 = 20 triệu đồng. Sơ đồ chỉ thể hiện các phát sinh trong ví dụ, chưa thể hiện nhập kho sản phẩm và kết chuyển xác định kết quả kinh doanh.
Nếu phân xưởng sản xuất 2.500 sản phẩm với cùng chi phí cố định thực tế 100 triệu đồng, chi phí cố định bình quân phân bổ sẽ là 40.000 đồng/sản phẩm. Tổng chi phí phân bổ vẫn là 100 triệu đồng.
Với nhà máy sản xuất nhiều loại hàng, chia chi phí theo số lượng có thể chưa hợp lý. Ví dụ giả định: một sản phẩm cần 1 giờ máy, sản phẩm khác cần 5 giờ máy. Nếu phân bổ cùng một mức chi phí máy cho mỗi sản phẩm, kết quả sẽ khó phản ánh mức sử dụng máy của từng loại. Doanh nghiệp có thể xem xét giờ máy làm cơ sở phân bổ, nhưng phải xác định được mức giờ máy tương ứng với công suất bình thường và dùng cách tính nhất quán. Đây là đề xuất tổ chức quản trị, không phải yêu cầu mọi doanh nghiệp đều phải phân bổ theo giờ máy.
Doanh nghiệp có thể tính trước mức chi phí phân bổ cho mỗi sản phẩm để lập kế hoạch. Ví dụ giả định: đầu tháng dự kiến chi phí cố định là 100 triệu đồng, nhưng cuối tháng thực tế phát sinh 110 triệu đồng. Khi tính giá thành và lập báo cáo kế toán, kế toán phải đối chiếu khoản chênh lệch 10 triệu đồng và xử lý theo chính sách đang áp dụng; không giữ nguyên số dự toán mà bỏ qua chi phí thực tế.
Căn cứ: Phụ lục II, TK 627 khoản 1 điểm đ; TK 154 khoản 6 điểm c, d; TK 155 khoản 1 điểm b.
4. Chi phí chuẩn, BOM và chi phí vượt mức bình thường
4.1. Chi phí chuẩn được xây dựng từ những dữ liệu nào?
Thông tư 99 cho phép doanh nghiệp lựa chọn phương pháp chi phí chuẩn. Với phương pháp này, doanh nghiệp xây dựng mức chi phí dựa trên lượng nguyên vật liệu, công cụ dụng cụ, nhân công và hiệu suất sử dụng các nguồn lực trong điều kiện bình thường. Doanh nghiệp phải thường xuyên xem lại những cơ sở này và điều chỉnh khi cần để phù hợp với điều kiện sản xuất hiện tại.
Trên hệ thống ERP, BOM (Bộ định mức sản phẩm) là danh sách nguyên vật liệu và số lượng cần để sản xuất một sản phẩm. Để xây dựng chi phí chuẩn phục vụ quản trị, doanh nghiệp còn cần xác định thời gian thực hiện công đoạn, đơn giá nhân công và cách phân bổ chi phí chung theo công suất bình thường.
Ví dụ giả định: BOM quy định một chiếc bàn cần 0,05 m³ gỗ. Thông tin đó giúp xác định lượng gỗ dự kiến, nhưng chưa cho biết cần bao nhiêu giờ gia công hay mỗi chiếc bàn chịu bao nhiêu chi phí chung. Khi thay đổi thiết kế hoặc quy trình gia công, doanh nghiệp cần xem lại cả lượng vật liệu và thời gian sản xuất, thay vì tiếp tục dùng định mức cũ. Thông tư không bắt buộc mọi doanh nghiệp phải dùng phương pháp chi phí chuẩn hoặc một phần mềm BOM cụ thể.
Căn cứ: Phụ lục II, phần Nguyên tắc kế toán hàng tồn kho, khoản 9 điểm đ. Công báo số 1565 + 1566, trang 94.
4.2. Vượt BOM cần phân tích nguyên nhân trước khi hạch toán
Một lệnh sản xuất dùng vật tư nhiều hơn BOM có thể do hao hụt bất thường, định mức chưa cập nhật, thay đổi thiết kế sản phẩm hoặc ghi nhận sai số lượng. Cần kiểm tra nguyên nhân trước khi quyết định hạch toán. Ví dụ giả định: lượng gỗ sử dụng vẫn đúng định mức nhưng giá gỗ mua vào tăng, làm chi phí sản phẩm tăng. Khoản tăng do giá mua này không tự chứng minh rằng phân xưởng đã sử dụng vật liệu vượt mức bình thường.
Kế toán và bộ phận sản xuất cần đối chiếu lượng sử dụng thực tế với định mức còn phù hợp, kiểm tra nguyên nhân và chứng từ liên quan. Nếu đã xác định khoản chi là lãng phí trên mức bình thường, việc người quản lý phê duyệt khoản chi đó không làm thay đổi nguyên tắc loại khoản này khỏi giá trị sản phẩm.
Quy định kế toán sử dụng tiêu chí “vượt trên mức bình thường”. Không nên thiết kế quy tắc tự động chuyển toàn bộ phần vượt BOM sang TK 632 chỉ dựa vào một phép so sánh số lượng hoặc số tiền.
4.3. Ví dụ hạch toán chi phí nguyên vật liệu bất thường
Ví dụ giả định: doanh nghiệp hoàn thành 10 máy tính xách tay. Chi phí nguyên vật liệu trực tiếp thực tế là 105 triệu đồng, trong đó đã xác định 5 triệu đồng là tổn thất linh kiện trên mức bình thường, không có khoản bồi thường hoặc thu hồi. Chi phí nhân công trực tiếp là 20 triệu đồng, toàn bộ thuộc mức bình thường. Ví dụ giản lược không xét chi phí sản xuất chung và không có sản phẩm dở dang.
Ví dụ giả định · Đơn vị: triệu đồng · Không có dở dang, chưa bán sản phẩm
TK 621Chi phí nguyên liệu, vật liệu trực tiếp
TK 622Chi phí nhân công trực tiếp
KẾT CHUYỂN CHI PHÍ VÀ NHẬP KHO SẢN PHẨM ↓
TK 154Chi phí sản xuất, kinh doanh dở dang
TK 155Sản phẩm
TK 632Giá vốn hàng bán
Các số (1)–(4) nối hai bên của cùng một bút toán. Giá thành nhập kho: 120 triệu đồng ÷ 10 máy = 12 triệu đồng/máy. Chi phí NVL bất thường 5 triệu đồng được ghi nhận vào TK 632 trong kỳ. Sơ đồ chưa thể hiện bút toán bán hàng và kết chuyển TK 632 sang TK 911.
Giá thành nhập kho trong ví dụ là 12 triệu đồng/máy. Khoản 5 triệu đồng chi phí bất thường đã vào kết quả kinh doanh trong kỳ qua TK 632, kể cả khi 10 máy chưa được bán. Trường hợp có bồi thường, phế liệu thu hồi hoặc tổn thất chờ xác định trách nhiệm, cần xử lý theo hồ sơ và hướng dẫn tương ứng trước khi xác định khoản chi phí cuối cùng doanh nghiệp phải chịu.
Căn cứ: Phụ lục II, TK 621 khoản 1 điểm e và khoản 3 điểm d, e; TK 622 khoản 1 điểm đ và khoản 3 điểm e; TK 632 khoản 1 điểm d.
5. Luồng tập hợp và hạch toán giá thành sản xuất
Trước hết, doanh nghiệp cần xác định sẽ tính giá thành cho từng sản phẩm, từng đơn hàng hay từng lệnh sản xuất. Sau đó, kế toán tập hợp chi phí cho từng đối tượng này, tách phần không được tính vào sản phẩm và xác định chi phí của sản phẩm còn đang làm. Bảng dưới đây trình bày các bút toán chính, từ xuất vật tư để sản xuất đến nhập kho và bán sản phẩm.
| Bước nghiệp vụ | Bút toán khái quát | Căn cứ cần có |
|---|---|---|
| Xuất nguyên vật liệu trực tiếp | Nợ TK 621 / Có TK 152 | Phiếu xuất vật tư; sản phẩm hoặc lệnh sản xuất sử dụng vật tư; giá trị xuất kho. |
| Ghi nhận nhân công trực tiếp | Nợ TK 622 / Có TK 334, 338 | Bảng lương, các khoản trích theo lương; giờ công hoặc cơ sở phân bổ cho từng sản phẩm, lệnh sản xuất. |
| Tập hợp chi phí sản xuất chung | Nợ TK 627 / Có các TK 111, 112, 152, 214, 331, 334, 338… | Hóa đơn, bảng khấu hao hoặc chứng từ liên quan; phân xưởng phát sinh; phần chi phí cố định và biến đổi. |
| Kết chuyển phần được tính vào sản phẩm | Nợ TK 154 / Có các TK 621, 622, 627 | Bảng tập hợp chi phí theo sản phẩm, lệnh sản xuất; bảng phân bổ chi phí chung; số tiền trên mức bình thường đã được tách riêng. |
| Ghi nhận phần không được tính vào sản phẩm | Nợ TK 632 / Có TK 621, 622, 627 tương ứng | Hồ sơ xác định chi phí trên mức bình thường; bảng tính chi phí cố định không phân bổ. Nếu chi phí đã chuyển vào TK 154, cần kiểm tra và điều chỉnh từ tài khoản đã ghi nhận, tránh hạch toán trùng. |
| Nhập kho sản phẩm hoàn thành | Nợ TK 155 / Có TK 154 | Phiếu nhập kho sản phẩm hoàn thành và bảng tính giá thành; chi phí của sản phẩm còn đang làm tiếp tục theo dõi tại TK 154. |
| Ghi nhận giá vốn khi bán sản phẩm | Nợ TK 632 / Có TK 155 | Giá trị sản phẩm xuất bán, tách biệt với khoản đã ghi trực tiếp vào TK 632 trong kỳ. |
Thuế GTGT đầu vào được khấu trừ, nếu có, được theo dõi riêng theo quy định. Bảng trên giản lược phần thuế để tập trung vào giá thành. Việc một khoản đã hạch toán vào TK 632 cũng không tự quyết định khoản đó được trừ khi tính thuế thu nhập doanh nghiệp; chính sách thuế phải được xem xét riêng.
Trong tháng, doanh nghiệp có thể nhập sản phẩm vào kho theo giá tạm tính để tiếp tục giao hàng. Theo hướng dẫn TK 155, cuối kỳ kế toán vẫn phải tính giá thành thực tế và xác định chênh lệch để tính đúng giá trị sản phẩm nhập, xuất kho. Ví dụ giả định: 10 sản phẩm được nhập kho theo giá tạm tính 100 triệu đồng, sau đó xác định giá thành thực tế là 110 triệu đồng. Kế toán cần xử lý chênh lệch 10 triệu đồng, có xét phần sản phẩm đã xuất bán và phần còn tồn kho.
Căn cứ: Phụ lục II, TK 154 khoản 6; TK 155 khoản 1 điểm e và khoản 3; hướng dẫn TK 621, 622, 627, 632. Nội dung thuế phân biệt theo phần Nguyên tắc kế toán các khoản chi phí, khoản 5.
6. Từ yêu cầu kế toán đến bài toán giá thành quản trị trên Odoo
Kế toán cần xác định đúng giá trị sản phẩm và chi phí phải ghi nhận trong kỳ. Người quản lý còn cần biết vì sao giá thành tăng: nguyên liệu mua vào đắt hơn, phân xưởng dùng nhiều vật tư hơn dự kiến hay sản lượng thấp làm một phần chi phí cố định không được phân bổ vào sản phẩm.
Ví dụ giả định: hai tháng có cùng tổng chi phí sản xuất nhưng sản lượng hoàn thành khác nhau. Chỉ so sánh giá thành bình quân sẽ chưa cho biết tháng sau sử dụng vật tư kém hiệu quả hơn hay đơn giản là có ít đơn hàng. Muốn giải thích được, doanh nghiệp cần xem riêng lượng vật tư sử dụng, giá vật tư, thời gian sản xuất và chi phí cố định không phân bổ.
Hub2S phát triển ứng dụng Production Costing – Tính giá thành sản xuất trên Odoo để phục vụ bài toán này: tính giá thành gắn với yêu cầu kế toán theo Thông tư 99 và cung cấp cơ sở phân tích chi phí cho quản lý nội bộ.
Trước khi áp dụng phần mềm, doanh nghiệp cần thống nhất tính giá thành theo sản phẩm hay từng lệnh sản xuất, lấy số liệu nào để tính công suất bình thường và ai xác nhận khoản tiêu hao vượt mức. Chẳng hạn, nếu định mức vật liệu chưa cập nhật sau khi đổi thiết kế, phần mềm có thể chỉ ra chênh lệch nhưng doanh nghiệp vẫn cần kiểm tra nguyên nhân trước khi hạch toán.
Trong bài tiếp theo, Hub2S sẽ giới thiệu cụ thể giải pháp Production Costing trên Odoo: số liệu cần chuẩn bị, cách tập hợp và phân bổ chi phí, cùng cách đối chiếu kết quả tính giá thành với sổ kế toán. Bài viết sẽ đi vào ví dụ để doanh nghiệp có thể đánh giá cách áp dụng cho quy trình của mình.
7. Câu hỏi thường gặp về tính giá thành theo Thông tư 99
Thông tư 99 có bắt buộc doanh nghiệp sản xuất sử dụng phương pháp chi phí chuẩn không?
Không. Doanh nghiệp được lựa chọn phương pháp chi phí chuẩn khi phù hợp với hoạt động sản xuất và chính sách kế toán. Nếu áp dụng, cần xây dựng định mức sử dụng vật liệu, nhân công và hiệu suất sản xuất có căn cứ, đồng thời thường xuyên rà soát để điều chỉnh khi điều kiện thực tế thay đổi.
Có được phân bổ toàn bộ chi phí cố định khi nhà máy sản xuất dưới công suất bình thường?
Không. Khi sản lượng thấp hơn công suất bình thường, phần chi phí cố định được tính vào sản phẩm phải xác định theo công suất bình thường. Phần còn lại ghi nhận vào giá vốn trong kỳ, như khoản 20 triệu đồng trong ví dụ tại mục 3.
Mọi khoản vượt BOM có phải hạch toán vào TK 632?
Không thể kết luận chỉ từ chênh lệch BOM. Cần kiểm tra định mức còn phù hợp không, dữ liệu có đúng không và nguyên nhân phát sinh. Chi phí được xác định vượt trên mức bình thường phải xử lý theo quy định, kể cả khi có phê duyệt nội bộ.
Sản phẩm chưa bán thì chi phí bất thường có được giữ trong tồn kho không?
Chi phí nguyên vật liệu, nhân công trực tiếp trên mức bình thường và chi phí sản xuất chung cố định không phân bổ phải được ghi nhận vào giá vốn trong kỳ theo hướng dẫn TK 632, kể cả khi sản phẩm chưa được xác định là tiêu thụ.
Doanh nghiệp cần chuẩn bị gì trước khi triển khai tính giá thành trên Odoo?
Doanh nghiệp cần xác định tính giá thành theo sản phẩm hay lệnh sản xuất, ai cập nhật định mức và căn cứ nào dùng để phân bổ chi phí chung. Khi kiểm tra giải pháp, nên dùng ví dụ có sản xuất dưới công suất, tiêu hao bất thường và sản phẩm dở dang để đối chiếu số tiền vào TK 154, TK 155 và TK 632.
Rà soát bài toán giá thành của doanh nghiệp
Nếu doanh nghiệp đang tính giá thành bằng Excel hoặc chưa đối chiếu được chi phí theo lệnh sản xuất với số liệu kế toán trên Odoo, hãy trao đổi với Hub2S về cách đang tính và những khoản chênh lệch cần làm rõ.
Trao đổi với Hub2S →